Bon energetyczny a roczne rozliczenie PIT - czy jest opodatkowany?

1Czy bon energetyczny podlega PIT - stan prawny na 2025 r.

AITekst opracowany z wykorzystaniem sztucznej inteligencji. Zasady i ograniczenia

Analiza prawna opodatkowania bonu energetycznego musi opierać się na literalnym brzmieniu art. 21 ust. 1 pkt 67b-67c ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. 2024 poz. 226). W katalogu zwolnień przedmiotowych wymienionych w tych przepisach nie figuruje bon energetyczny jako kategoria świadczenia wolnego od podatku. Powszechny mit o automatycznym zwolnieniu każdego wsparcia socjalnego z daniny publicznej nie znajduje odzwierciedlenia w ordynacji podatkowej bez wyraźnego wskazania ustawowego. Dopiero art. 52 ustawy o bonie energetycznym z 23 maja 2024 r. (Dz.U. 2024 poz. 1012) wprowadza incydentalne zwolnienie z PIT, jednak dotyczy ono wyłącznie świadczeń wypłaconych w roku kalendarzowym 2024.

Konsekwencje dla świadczeń wypłacanych w 2025 r. i latach kolejnych zależą od postępu prac nad projektem nowelizacji ustawy PIT (druk sejmowy nr 890). Projekt ten przewiduje dodanie w art. 21 nowego punktu 67d, który ma na celu trwałe zwolnienie bonu ciepłowniczego z opodatkowania. Należy jednak zauważyć, że bon energetyczny (elektryczny) nie został bezpośrednio wymieniony w pierwotnej wersji tej nowelizacji, co stwarza ryzyko zakwalifikowania go przez organy administracji skarbowej jako „inne przysporzenie” na podstawie art. 10 ust. 1 pkt 9 ustawy o PIT. Bez uchwalenia precyzyjnej klauzuli zwalniającej, beneficjent może być zobligowany do odprowadzenia podatku według skali podatkowej (12% lub 32%).

W obecnym stanie prawnym bon energetyczny jest świadczeniem pieniężnym przysługującym jednorazowo za okres od 1 lipca 2024 r. do 31 grudnia 2024 r. Brak ciągłości przepisów zwalniających w 2025 r. oznacza, że każdy podatnik powinien monitorować Dziennik Ustaw pod kątem publikacji aktów wykonawczych. Organ wypłacający, taki jak Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej lub Urząd Gminy, realizuje wypłaty na podstawie decyzji administracyjnej, jednak nie pełni funkcji płatnika zaliczek na podatek dochodowy. W praktyce urzędy skarbowe mogą zweryfikować poprawność rozliczenia w ramach kontroli podatkowej, biorąc pod uwagę pięcioletni okres przedawnienia zobowiązania.

2Roczne rozliczenie - gdzie wpisać bon, jeśli nie ma zwolnienia

W przypadku braku ustawowego zwolnienia dla świadczeń wypłacanych po 31 grudnia 2024 r., podatnik jest zobowiązany do samodzielnego ustalenia wartości przychodu. Przychód powstaje w dacie otrzymania bonu, czyli w dniu wpływu środków na rachunek bankowy lub odbioru gotówki w kasie urzędu, a nie w dniu wydania decyzji administracyjnej. Wartość świadczenia zależy od składu osobowego gospodarstwa: bon jednoosobowy wynosi 300 zł, dla gospodarstwa 2-3 osobowego jest to 400 zł, dla 4-5 osób - 500 zł, a dla 6 i więcej osób - 600 zł. Kwoty te ulegają podwojeniu, jeżeli gospodarstwo domowe wykorzystuje energię elektryczną do ogrzewania (np. 1 200 zł dla 6+ osób przy ogrzewaniu elektrycznym).

Wypełniając formularz PIT-37 za rok podatkowy, w którym otrzymano bon nieobjęty zwolnieniem, kwotę wsparcia należy wykazać w sekcji „Inne źródła”. Przychód ten wpisuje się w wierszu 167 (Przychody z innych źródeł, o których mowa w art. 10 ust. 1 pkt 9 ustawy). W polu opisowym warto dodać adnotację: „bon energetyczny - gmina X, decyzja nr [numer]”. Zgodnie z przepisami, podatnikowi przysługuje prawo do odliczenia kosztów uzyskania przychodu w wysokości 1%, co dotyczy świadczeń pieniężnych o charakterze socjalnym - wartość tę wpisuje się w pozycji 168. Jeśli bon został przyznany wspólnie małżonkom, wartość świadczenia dzieli się proporcjonalnie po 50% na każdego z nich, chyba że posiadają oni rozdzielność majątkową i wykażą inny stopień udziału w kosztach utrzymania.

Należy pamiętać, że system e-Deklaracje oraz usługa Twój e-PIT zazwyczaj nie zawierają automatycznie informacji o wypłaconym bonie energetycznym, ponieważ gminy nie mają obowiązku wystawiania informacji PIT-8C. Obowiązek ewidencji i prawidłowego wykazania kwoty spoczywa wyłącznie na podatniku. Zachowanie decyzji wójta, burmistrza lub prezydenta miasta jest kluczowe dla celów dowodowych przed organem kontrolnym. Minimalna kwota bonu energetycznego wynosi 20 zł, a maksymalna w określonych warunkach może osiągnąć pułap 4 800 zł, co znacząco wpływa na podstawę opodatkowania w skali roku.

3Schemat postępowania - checklista przed złożeniem PIT

Proces weryfikacji statusu podatkowego bonu energetycznego wymaga systematycznego podejścia do aktualnych aktów prawnych. Poniższa tabela przedstawia kroki, które należy podjąć przed finalizacją rocznego zeznania podatkowego PIT-37.

Podatnicy, którzy otrzymali bon energetyczny w grudniu 2024 r., korzystają z pełnego zwolnienia na mocy przepisów przejściowych. Jednakże, w sytuacji gdy wypłata nastąpi w lutym 2025 r. (zgodnie z terminem rozpatrywania wniosków do 60 dni), a nowelizacja ustawy o PIT nie wejdzie w życie przed terminem złożenia zeznania (30 kwietnia), konieczne może być wykazanie kwoty jako przychodu. W takim przypadku, po ewentualnym późniejszym wejściu w życie przepisów działających wstecz, podatnik będzie uprawniony do złożenia korekty PIT i odzyskania nadpłaconego podatku w ciągu 5 lat.